Jak powinien wyglądać pierwszy kontakt po cięciu cesarskim?

Pierwszy kontakt po cesarskim cięciu 


Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, aby po cięciu cesarskim przeprowadzonym zarówno w znieczuleniu przewodowym (znieczulenie podpajęczynówkowe, rzadziej – zewnątrzoponowe), jak i ogólnym, zastosować kontakt „ciało-do-ciała”, tak szybko, jak tylko będzie to możliwe (World Health Organization, UNICEF Baby-friendly Hospital Initiative: Revised, Updated and Expanded for Integrated Care, 2009).

Optymalny czas rozpoczęcia pierwszwego kontaktu

Najkorzystniejsze jest, gdy taki kontakt wystąpi w okresie do dwóch godzin po porodzie. Matka musi być zdolna do świadomego kontaktu z dzieckiem i reagowania na jego potrzeby, oraz powinna otrzymać pomoc personelu w trakcie pierwszego kontaktu. Już na sali porodowej po oględzinach dziecka matka znieczulana przewodowo powinna mieć możliwość przywitania się z dzieckiem, przyjrzenia się noworodkowi, przytulenia swojego policzka do jego policzka. Optymalnie wczesny kontakt u kobiety znieczulanej przewodowo powinien rozpocząć się jeszcze na sali operacyjnej i trwać nieprzerwanie (co najmniej 1 godzinę) do zakończenia pierwszego karmienia. Pomimo, iż w większości przypadków dość trudno jest przeprowadzić w warunkach sali operacyjnej pełen pierwszy kontakt, czyli pozostawić dziecko w kontakcie „ciała do ciała” z matką, istnieją placówki, gdzie jest to umożliwiane. Często jednak procedura ta musi być ograniczona ze względów praktycznych i medycznych. 

Temperatura noworodka

Niegdyś uważano, że dziecko po cięciu cesarskim nie jest gotowe do pierwszego kontaktu „ciało do ciała” z matką, co wynika z dużego ryzyka wystąpienia hipotermii. Przeprowadzono badania porównujące temperaturę ciała noworodków po cesarskim cięciu. W badaniu porównywano temperaturę ciała noworodków po cesarskim cięciu (nagich, z wyjątkiem małej pieluchy, przykrytych kocykiem), położonych na klatce piersiowej matki, z temperaturą ciała dzieci, oddanych pod rutynową opiekę personelu (ubranych, położonych w łóżeczku). Wyniki wykazały, że u dzieci pozostających w kontakcie „ciało do ciała” nie zaobserwowano hipotermii. Średnie temperatury ciała dzieci z obu grup były niemal identyczne: po 30 min, 36,1 ° C w obu grupach, a po 120 min, 36,2 ° C u dzieci pozostających w kontakcie „ciało do ciała”, w porównaniu do 36,4 ° C u dzieci w grupie kontrolnej (brak istotnych różnic). Dodatkowo dzieci, które doświadczyły wczesnego kontaktu wcześniej przystawiały się do piersi (9 dzieci z grupy „wczesnego kontaktu” vs 4 dzieci z grupy kontrolnej po 30 min.). Więcej dzieci z grupy kontaktu „skóra do skóry” było karmione piersią (wyłącznie lub przeważnie wyłącznie) w dniu wypisu (13 dzieci z grupy „wczesnego kontaktu” vs 11 z grupy kontrolnej) i po 3 miesiącach od narodzin (11 dzieci z grupy „wczesnego kontaktu” vs 8 z grupy kontrolnej).

Pierwszy kontakt, a zadowolenie matek

Matki mające szansę przeżycia pierwszego kontaktu „ciało do ciała” po porodzie cięciem cesarskim wyrażały duże zadowolenie z przeprowadzonej interwencji (Gouchon S., Gregori D., Picotto A., Patrucco, G., Nangeroni M., Di Giulio P., Skin-to-Skin Contact After Cesarean Delivery: An Experimental Study. Nurs Res 2010;59(2): 78-84).

Bariera w realizacji pierwszego kontaktu

Najczęściej pierwszemu kontaktowi na sali operacyjnej przeciwni są lekarze anestezjolodzy. Dziecko kładzione jest na klatce piersiowej matki, co utrudnia obserwację, choć nie czyni jej niemożliwą. W takich sytuacjach dobrze spełnia się inne rozwiązanie. Na czas zamykania powłok brzusznych po cięciu, dziecko przekazywane jest ojcu, aby to on nawiązał z nim pierwszy kontakt „ciało do ciała”. Badania pokazują, że stworzenie warunków do kangurowania i zachęcenie ojca do pozostania z nagim dzieckiem przytulonym do klatki piersiowej, wpływa pozytywnie na noworodka.

Pierwszy kontakt- kangurowanie u ojca

Zespół Kesrtin Erladnson wykazał, iż wczesny kontakt po cięciu cesarskim między ojcem a dzieckiem, powoduje obserwowane za pomocą skali NBAS zmiany w zachowaniu dziecka. Kontakt ten wpływa na zmniejszenie ilości płaczu noworodka. Dzieci, które doświadczyły kontaktu „ciało do ciała” z ojcem były lepiej „pocieszone”, to znaczy, że szybciej przestawały płakać, stawały się spokojniejsze, i osiągały stan senności szybciej, niż dzieci odkładane do łóżeczek. Autorzy badań konkludują, że ojciec może pozytywnie wpływać na zachowanie dziecka, szczególnie w zakresie zachowań przygotowujących do karmienia piersią (prefeeding behavior) w tym ważnym dla noworodka okresie i powinien być traktowany jako jego główny opiekun w trakcie separacji dziecka od matki (Erlandsson K, Dsilna A, Fagerberg I, Christensson K. Skin-to-skin care with the father after cesarean birth and its effect on newborn crying and prefeeding behavior. Birth. 2007 Jun;34(2):105-14).

Pierwszy kontakt na sali pooperacyjnej

Po przewiezieniu kobiety z sali operacyjnej i przekazaniu jej pod opiekę personelu sali pooperacyjnej, gdy tylko jej stan na to pozwala, powinno się wdrożyć wczesny kontakt między matką a dzieckiem. Powinien on przebiegać podobnie do tego stosowanego po porodzie naturalnym. To znaczy dziecko powinno być rozebrane i przytulone do nagiego ciała matki, aby mogło swobodnie odszukać jej pierś i zacząć ssać (Oslislo A, Otffinowska A: Najważniejsza chwila w życiu. O pierwszym kontakcie matki z dzieckiem i możliwościach jego realizacji w placówkach położniczych w Polsce, Warszawa 2008). Kluczowym warunkiem jest zapewnienie stałej opieki (w tym głównie obserwacji) ze strony położnych sali pooperacyjnej. Należy pamiętać, że personel ma głównie stwarzać warunki do spontanicznego rozpoczęcia karmienia piersią, a nie dokonywać interwencji i na siłę nakładać dziecko na pierś matki. 

dr n. med. Barbara Baranowska